Yetim molini yeyish va unga zulm qilish

Alloh taolo shunday deydi:
«Etimlarning mollarini zulm yo'li bilan eydigan kimsalar hech shak-shubhasiz, qorinlariga olovni egan bo'lurlar. Va, albatta, do'zaxga kirajaklar!» (Niso surasi, 10).

Etimlarning mollarini nohaq eydigan kimsalar aslida olov egan bo'lib, qiyomat kuni qorinlarida alangalanib turadi.

Suddiy rahmatullohi alayh aytganlar: «Etim molini zulm yo'li bilan eydigan kimsa qiyomat kunida qayta tirilganida, olov alangasi uning og'zi, burni, quloq va ko'zlaridan chiqib turadi. Uni ko'rgan har bir odam u etim molini eganini darhol bilib oladi».

Alloh taolo etim moli haqida:
«U mollarni isrof qilib va (egalari) katta bo'lib qolmasin, deb shoshilib eb qo'ymanglar. (Etimni o'z qaramog'iga olgan) kishi agar boy bo'lsa, (etimning molidan) parhez qilsin, kambag'al bo'lsa, yaxshilik bilan (ya'ni, qilgan xizmatiga yarasha) olib esin» (Niso surasi, 6).
Ulamolar: «Yaxshilikdan ortiqchasini eyish harom bo'ladi», deyishgan. Ibn Javziy o'z tafsirlarida yaxshilik bilan eyish haqidagi to'rt xil qarashni keltirganlar:
1. Qarz hisobida olish.
2. Isrof qilmasdan ehtiyojiga yarasha olib eyish.
3. Yetim uchun qilgan xizmatiga yarasha olish.
4. Zarur bo'lib qolganda olib, imkoni bo'lganda qaytarish, agar imkoni bo'lmasa qaytarmay qo'yaveradi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Etimni qaramog'iga olgan odam men bilan jannatda mana bundaymiz» dedilar-da, ko'rsatkich va o'rta barmoqlariga ishora qilib, orasini sal ochib qo'ydilar» (Buxoriy rivoyati).

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: «O'ziga qarindosh yoki begona bo'lgan etimni qaramog'iga oluvchi kishi, men bilan u jannatda mana bunday». So'ng roviy - Molik ibn Anas ko'rsatkich va o'rta barmoqlariga ishora qildilar (Muslim rivoyati).

Etimni qaramog'iga olish degani uni tarbiyalash, edirib-ichi rish, kiydirish va agar mol-mulki bo'lsa, uni ko'paytirishdir. Bordi-yu, mol-mulki bo'lmasa, unga Alloh taoloning roziligini istab infoq-ehson qilinadi.

Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam aytdilar: «Kimda kim musulmonlar orasidagi etimni o'z taomi va ichimligiga (ya'ni, o'z qaramog'iga) olsa, mabodo kechirilmaydigan gunoh (ya'ni, shirk) qilmas ekan, Alloh uni jannatga, albatta, kiritadi» (Termiziy rivoyati).

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: «Men jannat eshigini birinchi bo'lib ochuvchi shaxsman. Faqat bir ayol mendan ildamroq ekanini ko'raman. Undan: «Sen kimsan?» deb so'rayman. U: «Men etimlarimga qarab o'tirgan ayolman», deydi» (Abu Ya'lo rivoyati).

Abu Hurayra roziyallohu anhu aytadilar: «Bir kishi Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga qalbi qattiqligidan shikoyat qildi. U zot sollallohu alayhi vasallam: «Etim boshini sila va miskinga taom ber», dedilar» (Ahmad rivoyati, sahih hadis).

Hikoyat

Salaflardan biri hikoya qiladi: «Men ilgari gunoh ishlarga, ichkilikka berilgan edim. Bir kuni muhtoj etim bolani uchratib qoldim. Uni uyimga olib kelib, qornini to'ydirdim, hammomda cho'miltirib, sochlarini olib, kiyim kiydirdim. Qisqasi ota o'z farzandiga marhamat ko'rsatganiday, balki undan ham ziyodaroq marhamat ko'rsatdim. Shundan so'ng kechasi uxladim. Tush ko'rdim. Go'yoki qiyomat qoim bo'libdi. Men hisob-kitobga chaqirildim va qilgan gunohlarim tufayli do'zaxga hukm qilindim. Zaboniyalar (azob farishtalari) meni do'zaxga sudrab keta boshladilar. Ularning qo'llarida men zaif, haqir edim. Shu payt yo'lda haligi etim ro'baro' keldi va: «Ey Rabbimning farishtalari, uni qo'yib yuboringlar. Men Rabbimdan unga shafoat tilayman. Zero, u menga yaxshilik qildi va marhamat ko'rsatdi», dedi. Farishtalar: «Bu bizga buyurilmagan», deyishdi. Shu payt Alloh taolo tarafidan: «Uni qo'yib yuboringlar. Etimga yaxshilik qilgani va etim shafoati sababli unga so'ragan narsalarini berdim», degan nido keldi. Keyin uyg'onib ketdim-da, Alloh azza va jallaga tavba qildim va butun kuch-g'ayratimni etimlarga marhamat ko'rsatishga sarfladim».

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning xodimlari Anas ibn Molik roziyallohu anhu aytganlarki: «Uylarning yaxshisi unda etim bo'lib, unga yaxshilik qilinadigan uydir. Uylarning yomoni unda etim bo'lib, unga yomonlik qilinadigan uydir. Alloh taologa bandalarining eng suyuklisi etim yoki bevaga yaxshilik qilgan kishidir».

Rivoyat qilinishicha, Alloh taolo Dovud alayhissalomga: «Ey Dovud, etimga mehribon otadek, bevaga shafqatli erdek bo'l. Bilginki, nima eksang shuni o'rasan», deb vahiy qilgan.

Ya'ni, boshqaga qanday munosabatda bo'lsang, senga ham shunday munosabatda bo'lishadi. Bir kun kelib sen ham vafot etasan va etim farzanding yoki beva ayoling qoladi.

Dovud (a.s.) o'z munojotlarida: «Ey Ilohim, roziligingni istab etim va bevani qo'llab-quvvatlagan kishining mukofoti nima?» deb so'ragan edilar, «Mukofoti - soyamdan o'zga soya yo'q kunda soyamga olishimdir», deya javob berdi.
Ma'nosi, qiyomat kunida arshim soyasida bo'ladi, deganidir.

Hikoyat

Alaviylardan biri Balxda istiqomat qilar edi. Uning xotini ham alaviy bo'lib, qizlari bilan rohat-farog'atda yashar edi. Kunlardan bir kuni u vafot etdi va xotini-yu qizlari qiyinchilik, faqirlikka mubtalo bo'lishdi. Dushmanlarning ichiqoraligidan qo'rqib, ayol qizlarini olib, boshqa shaharga ravona bo'ldi. Uning safari qattiq sovuqqa to'g'ri keldi. Shaharga kirgach, qizlarini eski, kishilardan xoli masjidlardan biriga joylashtirib, ularga egulik istab yo'lga tushdi va ikkita jamoat oldidan o'tdi. Biri musulmon kishi jamoati bo'lib, u shahar oqsoqoli edi. Ikkinchisi majusiy kishi bo'lib, u shahar noziri edi. Ayol dastlab musulmon kishiga o'z holini bayon qilib: «Men alaviy ayolman. Etim qizlarim bor. Ularni eski masjidlardan biriga joylashtirib, shu kechaga egulik istab keluvdim», dedi. U kishi: «Oliyjanob alaviy ekaningga hujjat keltir», dedi. Ayol: «Men g'arib ayolman, bu shaharda hech kim meni tanimaydi», degan edi, haligi kishi undan yuz o'girdi. Uning huzuridan ayol qalbi o'ksib uzoqlashdi va majusiy kishi huzuriga borib holini bayon qildi.

Yetim qizlari borligini, o'zi oliynasab, g'arib ayolligini va musulmon kishi bilan o'rtalarida kechgan suhbatni so'zlab berdi. Majusiy borib, ayol bilan qizlarini hovlisiga olib kelishga xotinini jo'natdi. Kelishgach, ularga mazali taomlar va yaxshi-yaxshi liboslar tortiq qildi. Ayol va qizlari majusiy xonadonida mo'l-ko'lchilik va ehtirom ichra tunab qoldilar.

Tun yarim bo'lgach, haligi musulmon kishi tushida qiyomat qoim bo'lganini ko'rdi. Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam tepalariga alvon qadalgan edi. Shunda yashil zumraddan bino qilingan, ayvonlari la'l va yoqutdan ishlangan, la'l va marjon qubbali qasrga ko'zi tushdi. «Yo Rasululloh, bu qasr kimga?» deb so'ragan edi, u zot sollallohu alayhi vasallam: «Allohni bir deb biluvchi musulmon kishiga», deya javob berdilar. «Yo Rasululloh, men Allohni bir deb biluvchi musulmon kishiman», degan edi, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam unga javoban: «Alaviy ayol senga murojaat qilganda, unga: «Alaviy ekaningga hujjat keltir», degan eding. Xuddi shunday, sen ham menga musulmon bo'lganing haqida hujjat keltir», dedilar. Kishi beva ayolni noumid qaytarganidan mahzun bo'lib uyg'ondi va shaharni aylanib, uni surishtira boshladi. Ayol majusiynikida ekani ma'lum bo'lgach, majusiyni chaqirtirib keldi-da, unga: «Sendan oliynasab alaviy ayol va qizlarini menikiga jo'natishingni xohlayman», dedi. U: «Buning sira iloji yo'q, chunki ularning barakotidan men ko'p narsalarga erishdim», dedi. «Ularni menga topshir, evaziga ming dinor beraman», degan edi, «Topshirmayman», dedi. «Ularni menga bermasang bo'lmaydi», degan edi, u: «Sen xohlayotgan narsaga men haqdorroqman. Tushingda ko'rgan qasr men uchun yaratilgan. Meni Islomga da'vat qilasanmi? Allohga qasamki, men va xonadon ahlim - barchamiz kecha kechqurun alaviy ayol qo'lida musulmon bo'ldik. Uxlab, sen tushingda ko'rgan narsani men ham ko'rdim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam mendan: «Alaviy ayol va qizlari senkidami?» deb so'ragan edilar, «Ha, yo Rasululloh», dedim. «Qasr senga va xonadoning ahliga. Sen va xonadoning ahli jannat ahlidandirsiz. Alloh seni o'zi azalda mo'min qilib yaratgan edi», dedilar», dedi. Musulmon kishi uyiga qaytdi. U qanchalar afsus-nadomat chekkani va qayg'uga botgani Allohga ayon.

Birodar, tul va etimlarga qilingan yaxshilikning sharofati va barakotini ko'rib qo'ying. Zotan, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ham bejizga: «Beva va etimga yaxshilik qilish yo'lida harakat qiluvchi Alloh yo'lida jihod qiluvchi kabidir», demaganlar (Muttafaqun alayh).

Mazkur hadis roviyi shunday deydi: «Tolmaydigan qoim (namoz o'quvchi) va iftor qilmaydigan soim (ro'zador) kabidir» ham dedilar, deb hisoblayman».
Beva va etim yo'lida harakat qiluvchi Alloh taolo roziligini istab, ularning og'irini engil qiladigan, tashvishlarini hal etadigan, ular foydasini ko'zlab, yaxshilik qiladigan kishidir.

Alloh lutf va marhamati ila bizni shunday xayrli ishlarga muvaffaq aylasin. Albatta, U saxovatli, rahmli, mehribon va mag'firatli zotdir.

Imom Zahabiy, “Gunohi kabiralar”

• Мавзу: Фиқҳ

• Саҳифанинг принт версияси
• Дўстингизга юборинг