Iso alayhissalom ko`p kulardi, Yahyo alayhissalom esa ko`p yig`lardi. Yahyo Isoga “Sen Tangrining nozik hiylalaridan uzoq bo`lganing uchun kulyapsanmi?” dedi. Bunga javoban Iso “Sen (esa) Tangrining inja, latif va ajoyib lutflaridan habaring bo`lmagani uchun yig`layapsanmi?” dedi. Hodisadan voqif bir avliyo Allohdan “Bulardan qay birining maqomi yuksakroqdir?” deb so`ragach, “Menga nisbatan yaxshi niyatda bo`lgani afzalroqdir”(Qudsiy hadis) javobini oldi. “Men qulim hayol qilgan joydaman”(Qudsiy hadis), ya`ni men bandamning tahmini bor yerdaman. Har bir qulimning ichida mening bir hayolim va suratim bordir. U meni qanday tahayyul(tasavvur) etsa, men o`sha hayoldaman. Ey mening qullarim! Hayollaringizni poklangizki, u yer mening maqomim va yerimdir, demakdir. Men Tangri bor bo`lgan shu hayolning bandasiman. Haq mavjud bo`lmagan haqiqatdan siqilaman.
 

Jalolliddin Rumiy, “Ichingdagi ichingdadur”  

Муҳиддин Закариё ибн ШАРАФ НАВАВИЙ

Абу Ҳурайра (розийаллоҳу анҳу) ривоят қиладилар: «Расулуллоҳнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бундай деганларини эшитдим: “Мен қайтарган нарсалардан узоқ бўлинглар. Мен буюрган нарсалардан кучларингиз етганини қилинглар. Сизлардан аввалгиларни кўп сўрашлари ва пайғамбарларига қарши бўлишлари ҳалокатга етказгандир”» (Бухорий, Муслим, Насаий, Ибн Можа, Аҳмад ривоятлари).

“Мен қайтарган нарсалардан узоқ бўлинг!” Яъни, уларни қилишдан тамоман сақланинглар, ҳеч бирини қилманглар. Ҳадисдаги ифода Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) қайтарган нарсаларни қилиш ҳаромлигини билдиради.

Абу Бакр Сиддиқ Мадинага кўчиб борилганидан кейин ҳам Расулуллоҳ алайҳиссаломдан ажралмай биргаликда ҳамкорликда бўлдилар. Расулуллоҳ ҳазратлари Абу Бакрни ниҳоятда иззат, ҳурмат этганларидан қизлари Ойиша онамизга уйландилар Бу хусусда Маккадалик вақтларида аҳд бойланган эди. Мадинага кўчиб боришганвдан кейин доҳил бўлганлар. Ойиша она Расулуллоҳ ҳазратларининг энг севикли ва қалбларига энг яқин аёлларидан эдилар. Абу Бакр (р. а.) Расулуллоҳ алайҳиссалом билан биргаликда ҳамма ғазотларда иштирок этадилар. Бадр жангида Расулуллоҳ ҳазратлари билан чодирда ҳамнишин эдилар. Ҳарбий асирларни фидя, яъни пул баробарига озод этишлик фикрини ҳам Абу Бакр таклиф этгандилар. Бадр ғазотида Абу Бакр мусулмонларнинг эҳтиёжларига қараб, ўртага ушбу фикрни ташлаган кимса эдилар. Берган маслаҳатларига биноан асирлар фидя муқобилига озод этилганди. Зеро, ўша кунларда мусулмонлар молиявий ҳолатларининг ночорлигидан маблағга ниҳоятда эҳтиёжли эдилар. Буюк қонунчи саллаллоҳу алайҳи васаллам мана шу маслаҳатга амал қилганлари учун Оллоҳ таоло томонидан итоб, яъни танқид этилгандилар.

Араб жазирасида Укоз бозорининг олдига тушадиган маъмур бозор йўқ. Маккадаги бу бозорга дунёнинг ҳамма жойидан мол, қул ва пул оқиб келади. Эртадан кечгача харидор чақираётган сотувчиларнинг қичқириғи, одамларнинг ғала-ғовури, туяларнинг ўкириши, қўйларнинг маъраши, раққосаларни жазавага солган дуф оҳанглари, шоир ва нотиқларнинг кучаниб шеър ўқишлари, нутқ ирод этишлари бир зум тинмайди. Бир томони Яману Шомдан, Бағдоду Шероздан келаётган савдогарлар мол юкланган туя карвонларини Укозга қараб буришарди. Анвойи газмоллар, кийим-кечаклар ёнида мис ва кумушдан ясалган идиш ва кўзачалар териб қўйилганди. Бир томонда Ҳабашистондан олиб келинган қуллар – эркак, аёл ва болалар сотувга қўйилган. Яна бир томонда меш ва идишларда узум ва хурмодан тайёрланган хамр ва шароб. Бошқа томонда ҳайвон бозори, туялар, қўйлар, паррандалар... Оч ҳам, тўқ ҳам, бой ҳам, фақир ҳам шу ерда. Ошпазлар дошқозонларда таом тайёрлаб, мискинларга, очларга тарқатиш билан овора, сахий бойлар камбағалларга садақа улашиш билан машғул. Хуллас, қайнаб-тошган, гувиллаган, одамга лиқ тўлган Укоз бозори ана шунақа ажойиб ва ғаройиб эди.

Юқорида Исломга қарши кучлар ва уларнинг имкониятлари, режалари, Ислом миллатининг ақидасини ва аҳлоқини бузишни, мусулмон давлатлари ўртасида келишмовчиликни тарқатишни кўзлаган давомли иғвоси ҳамда уларнинг сиёсий, иқтисодий фикрий ва маданий соҳаларда иш олиб бориши зикр этилди.

Биз «Пайравлар» деб атаган иккинчи тараф ҳақида нималар бор? Биз «заифлиги» сўзнинг ўрнига «нодонлиги» сўзини ихтиёр этдик. Зеро «нодонлик» Ислом умматининг бугунги ҳаётларига энг мос таъбадир. Нодонлик мусулмонлар ҳаётида дуч келаётган ҳамма мушкилотларнинг ва уларга қаратилган барча фитналарнинг асосий сабабидир. Нодонлик, қолоқлик, заифлиги ўзгаларга қарамлик боисидир. Илм эса инсонни кучли қилади. У билан тараққиётга етишади, иззат ва ҳурматга эришади.