Бисмиллаҳир роҳманир роҳим

“Аллоҳ ризолиги учун қибла томонга юзланиб бугунги пешин намозининг тўрт ракат суннатини ният қилдим.”
Қўллар елка баробарида кўтарилади.

Аллоҳу Акбар.
Ўнг қўлни чап қўл устида тутиб, қўлларини кўкракка қўйилади. Бу ҳол қиём дейилади. “Қиём”да (тик турилган ҳолда) сажда қилинадиган жойга қараб, навбати билан, қуйидагилар ўқилади:

Сано дуоси.
Субҳанокаллоҳумма ва биҳамдика ва таборакасмука ва тааъла жаддука ва ла илаҳа ғойрук.
(Аллоҳим! Сенинг номинг муборакдир. Шон-шарафинг улуғдир. Сендан ўзга илоҳ йўқдир.)

Иккинчи фасл
Намозни тарк қилувчиларга таҳдид баёни

Баъзилар айтишди: «Кимки намозни ўз вақтида адо қилса, Аллоҳ таоло унга беш хислат билан ҳурмат кўрсатади:

1. Қийинчилик билан яшашликдан (фақирликдан) омонда қилади.
2. Қабр азобидан сақлайди.
3. Аллоҳ таоло ҳисоб-китобини ўнг томонидан беради.
4. Сирот кўпригидан яшиндек тез ўтади.
5. Жаннатга ҳисоб-китобсиз киради».

«Кимки намозга бепарво бўлса, Аллоҳ таоло 15 нарса билан азоблайди: бештаси шу дунёда, учтаси ўлим вақтида, учтаси қабрда, учтаси қабрдан чиқишликда.

Дунёда бўладиганлари ушбулардир:

1. Умрининг баракаси кетади.
2. Унинг юзидан солиҳларнинг сиймоси ўчирилади (яъни, истарасиз бўлиб қолади).
3. Ҳар бир қилган амалининг умрига фойдаси бўлмайди.
4. Дуоси осмонга кўтарилмайди.
5. Солиҳларнинг дуосида унинг ҳаққи бўлмайди.

Ўлим вақтидагилари эса қуйидагилардир:

1. У хор-зор бўлиб вафот этади.
2. Оч-наҳор ҳолида ўлади.
3. Чанқоқ ҳолида ўлади, агар дунё денгизларининг ҳаммаси билан суғорилса ҳам, чанқоғи босилмайди.

Қабрда бўладиган азоблар ушбулардир:

1. Қабр унинг учун жуда ҳам тор бўлади, ҳаттоки қовурғалари бир-бирига киришиб кетади.
2. Қабрда олов ёнади ва у чўғининг устида кечаю кундуз тўлғаниб ётади.
3. Икки кўзи оловдан бўлган туксиз илон қабрда унга тажовуз қилади.

Rasulullohdan, sallollohu alayhi va sallam, rivoyat qilinadi:

“Besh narsadan oldin besh narsaning qiymatini bil:
Keksayishingdan oldin yoshligingni,
Bemor bo’lishingdan oldin sog’ligingni,
Faqirligingdan oldin boyligingni,
Band bo’lishingdan oldin bo’sh vaqtingni va
O’limingdan oldin hayotingni”.

(Hokim, Bayhaqiy rivoyati, sahih)

Рустам ЗОҲИР

(Ҳикоя)

Бу йилги баҳор кутилмаган бир ўзгариш билан бошланди. Кўкқўтон этагидаги овулга Саттор ака деган киши кўчиб келди. Бу хабар аввалига бизни чўчитди. Чунки Саттор ака бутун Деҳқонободга донғи кетган одам. Лекин у чавандоз ё полвон эмас, оддийгина чўпон эди.

Чўпон қанақасига машҳур бўлади дерсиз. Ахир юз бош қўйдан юз йигирматалаб қўзи олиб, ҳар йили қўша-қўша мукофотларга эга чиққанидан кейин машҳур бўлади-да...

Биз Саттор акани танимасдик. Кўкқўтонни кесиб ўтган йўл ёқасидаги пана-пастқам жилғаларда яширин қўй боқардик. Бир куни сурув изидан юрганини кўрдиг-у, бу ишимиздан уялиб кетдик.

Саттор ака Қодир зарда каби ёмон одам чиқмади. Қодир зарда бизни Кўкқўтонга қўймасди. Отининг олдига солиб қувларди, сўкарди. Лекин биз Кўкқўтонда қўй боқишни канда қилмасдик.

Ўзику, Кўкқўтонда кўкарадиган ўтлар адиримизда ҳам бор, фақат у ернинг шароити бизга жуда мосда. Кўкқўтоннинг ўртасида уни сойлиқдан ажратиб турувчи Қўшгаза деган тепалик бор. Унга чиқсангиз қишлоқдаги уйларнинг ҳаммасини кўрасиз. Ҳатто биздан анча узоқдаги қўшни қишлоқ томлари ҳам кўриниб туради. Қўшгазанинг шундоқ биқинида Тошқоқсой. Унинг таги тош. Майда-чуйда эмас, катта-катта харсанглар.

«Хиро» ғорида Расулуллоҳ ҳазратларига ваҳий нозил бўлиб, Жаброил алайҳиссалом «Сиз Раббил оламин томонидан юборилган пайғамбарсиз», деб хабар берган заҳотлариёқ тездан Хадича онанинг олдиларига келганлар ва мазкур хабарни айтганлар. Хадича она ўшал ондаёқ ҳеч бир иккиланмай, имон келтирганлар. Қалбларига қўрқув кетар-кетмас, Расулуллоҳ ҳовлиларидан чиқиб Байтуллоҳни тавоф қилгани бораётганларида йўлда Абу Бакрни учратганлар. Расулуллоҳ ҳазратлари Абу Бакр разияллоҳу анҳуга Исломни арз этганлар. Ҳазрат ҳам худди Хадича она каби ҳеч бир иккиланмай, дарҳол тасдиқлаб, қабул қилганлар. Бу тўғрида сўралган пайтида, «Мен Муҳаммадни асло ёлғон гапирганлигини билган эмасман. У жаноб юксак омонатдорликлари, ҳусну хулқлари сабабидан пайғамбарликка лойиқ зотлар», деб жавоб бергандилар. Шу туфайли Расулуллоҳ ҳазратлари у жаноб ҳақларида шундай дегандилар:

— Мен кимни Исломга даъват этсам бир оз тўхталар, тараддудга тушар эди. Абу Бакр эса мен арз этган чоғимда ҳеч қандай тараддудсиз дарҳол қабул қилгандур.

Savol: Qur’oni Karimni o’qishni savobi ko’proqmi yoki tinglashni?

Javob: Qur’oni Karimni o’qish sunnat, o’qilayotganda quloq solib tinglash esa, farzi kifoyadir. Sunnat savobi farzga qiyosan xuddi dengiz yonida tomchidek. Din kitoblarida kelishicha:

1- Qur’oni karimni tinglash farzi kifoyadir. Ish qilayotgan, uxlayotgan va masjidda namoz o’qiyotgan yoxud va’z berayotgan kishi qoshida ovoz chiqarib Qur’oni Karim o’qishga kirishish gunoh bo’lur. (Radd-ul-muhtor, Ibni Obidin)

2- Masjidga kirgach tahiyyatul-masjid sifatida ikki rak’at namoz o’qimoq sunnatdir. Agar Qur’oni karim o’qilayotgan bo’lsa, sunnat bo’lgan ushbu namoz o’qilmaydi. Chunki Qur’oni karimni tinglash farzdir. Farzi kifoya uchun bo’lsa ham, sunnatni tark etmoq avlodir. (Ashboh sharhi)

Маккадан Мадинага борадиган карвон йўлининг икки томонида кенг ва бепоён ўтлоқлар бўларди. Болалар у ерларда туя ва қўйларини боқар, ҳайвонларни яйловга қўйиб юбориб, ўзлари эртадан-кечгача болаларга хос ўйинлар билан машғул бўлишарди.

Хаттоб ҳам ўн уч ёшли Умарни туя боқишга қўйганди. У Бани Махзум қабиласидаги бошқа оилаларнинг туяларини ҳам қўшиб боқар, эрта тонгдан то қош қорайгунча кунни ҳайвонлар ортида юриб ўтказарди. Узун бўйли, чайир, бақувват, хийлагина жаҳлдор Умар қатъият, жасурлиги ва меҳнатсеварлиги билан алоҳида ажралиб турарди.
Ҳозир ҳам ҳайвонларни янтоғ, шувоқ каби кўкатлар Арабистон қуёшида қовжираб ётган сайхонликка қўйиб юбориб, бир неча тенгдошлари билан кураш тушишга киришди. У ўзидан ҳам каттароқ болаларнинг учтасига тенг келаётганди. Болалар Умарга ҳар томондан ташланишар, бири оёғига ёпишса, иккинчиси белидан ушлаб, тортиб йиқитишга уринарди. Аммо Умар асло уларга таслим бўлишни истамасди. Ажиб бир эпчиллик билан иккитасини чалқанча ағдарди. Вазиятнинг қалтислигини кўрган учинчи бола тирқираб қочиб қолди. Умар ғолиб чиққанидан шодланиб, у ер-бу ерини қоқаркан, шу пайт кўзи сал нарироқда отдан тушмай, ўғлининг олишувини томоша қилиб ўтирган отасига тушди.

Ҳазорани баъзи билимдонлар қуйидагича таърифлайдилар: «У – инсоннинг маданий маҳсулини кўпайтиришга кўмаклашадиган ижтимоий низом». Ҳазора тўрт асосий унсурдан ташкил топади: 1. Иқтисодий бойлик. 2. Сиёсий низом. 3. Халқнинг урф-одати. 4. Илм-фанга эътибор.

Унинг кўтарилиши ва юксалишига жўғрофий, иқтисодий ҳамда дин, тил ва тарбия каби руҳий омиллар сабаб бўлади. Таназзулига эса, юзага келиб, унинг ривожланишига туртки бўлган омилларнинг акси сабаб қилиб кўрсатилади. Ахлоқий ва фикрий бузилиш, қонун ва низомларнинг ишламаслиги, фақирлик ва зулмнинг кўпайиши, келажакка ишончсизлик ва лоқайдлик, кучли йўлбошчининг йўқлиги таназзулнинг муҳим омилларидан ҳисобланади.

Ҳазора қиссаси инсон пайдо бўлиши билан бошланган. У ривожланган миллатнинг ўзидан кейинги миллатга топширадиган эстафета таёқчаси бўлиб, ҳудуд ва ирқ танламайди. Фақат юқорида зикр қилинган омиллар туфайли пайдо бўлади. Ҳазора тарихида ўз саҳифасига эга бўлмаган миллатни топиш қийин. Лекин бир ҳазоранинг иккинчисидан афзал бўлишига сабабчи нарсалар ҳам бор. Булар – ҳазоранинг мустаҳкам асосга, кучли таъсирга эгалиги ёки пайдо бўлишидан умуминсониятга кўпроқ манфаати тегиши. У ўз рисолатида қанчалик кенг қамровли, келиб чиқишида инсоний, йўналишида халқчил ва асосларида воқеий бўлса, тарихда шунчалик узоқ муддат боқий қолади ва ҳурмат-эътиборга сазовор бўлади.

Миссионерлардан бири Ислом оламини босқинчилар ҳукмига бўйсундиришга интилишларини шундай баён этади:

«Миссионерлик гуруҳларининг мақсади фақатгина насронийликни ёйиш бўлмай, балки Ислом оламини насроний Оврупа ҳукмига бўйсундиришдир. Насронийлик ва Ислом ўртасидаги кураш миссионерлик урушлари тугаши билан тугамайди, балки у то абад давом этадиган курашдир».

Миссионерларнинг бу режалари мусулмонлар озчиликни ташкил топган жойларида ҳам, асл аҳоли бўлган жойларида ҳам амалга оширилмоқда. Айниқса, камбағаллик, нодонлик ва касаллик каби иллатларга дучор бўлган тараққий этмаган мамлакатларда бу режа осонлик билан амалга оширилмоқда. Улар кўмак етказмоқда, шифохоналар, мадрасалар, тарбия ўчоқлари қуриб беряпти. Бу диёрларда озиқ-овқат, дори-дармон ва кийим-бошнинг баҳоси масиҳий бўлишдир.

Миссионерлар бу ҳаракатларида ўз имконларидаги барча воситаларга, хосатан, оммавий ахборот воситаларига суянишади. Улар радио ва телевидения стансаларига, газета ва журналларга, ҳатто сунъий йўлдошларга эга. Миссионерлар ўз мақсадларини кўр-кўрона эмас балки ўта пишиқ низом ва режалар асосида амалга оширади. Бунинг орқасида Бутун олам канисалар мажлиси бошчилигида бир неча миссионерлик муассасалари туради. Улар ўз режа ва мақсадларидан қай бирини амалга ошириб, қай бирини рўёбга чиқаришга ҳаракат қилиш маслаҳати учун конференса ва йиғинлар ўтказиб туришади.